Informativno Preduzece Polimlje Prijepolje

Kalendar

September 2009
M T W T F S S
« Aug   Nov »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  

MOSTOVI I ĆUPRIJE (3)

Bošnjaci su se održali u nekoliko manje ii više kompaktnih područja ili regija, odnosno žirih geopolitičkih cjelina. Tako se po regijama, idući od jugoistoka prema sjeverozapadu, izdvajaju četiri skupine. Prvu čine Gorani ili Goranci, koji nastanjuju staru šarplaninsku župu Goru na jugu Metohije. Ta se župa danas uglavnom poklapa sa teritorijom općine Dragaš u blizini Prizrena.

Goranska naselja, kojih ukupno ima 31, od kojih devet u Albaniji a dva u Makedoniji, čvrsto su slavenskomuslimanska. Glavno zanimanje Goranaca je stočarstvo, a dugo su bili poznati i po dobrim majstorima puškarima. Kao pečalbari po velikim gradovima bivše Jugoslavije, gdje ih često pogrešno zamenjuju sa Albancima, uglavnom su poznati kao vrsni slastičari, a u ranijim vremenima i kao sarafi. Goranci su uvijek teritorijalno bili odvojeni od Bosne. Činjenica da su se u popisima stanovništva od 1971. godine nacionalno izjašnjavali kao Muslimani pokazuje da su i emocionalno bliski Bošnjacima, kako zbog iste vjere, tako i zajedničkog slavenskog jezika, koji samo Goranci nazivaju «goranskim». Islam su prihvatili srazmjerno kasno, u XVIII st., da bi se kao stočari zaštitili od susjednog albanskog plemena Ljumljana. Oni su u odnosu na pravoslavne Slavene istog jezika i u odnosu na vjerski istovjetne, ali jezički odvojene Albance, uvijek znali sačuvati svoju etničku posebnost. Nasuprot tome, kada se nađu u bosanskomuslimanskoj srdini brzo se asimiliraju i u cjelosti poistvjećuju sa Bošnjacima.

Goranci su slični Torbeši, koji žive po planinskim selima zapadne Makedonije, na području Male Reke i Velesa. Ima ih i po južnim skopskim selima, pa se cijela ta oblast nekad nazivala Torbešijom. Torbeši su dio nekadašnjeg mijačkog plemena koji nastanjuje sliv rijeke Radike, sa 23 sela, od kojih su najveća Galičnik i Lazarpolje, dok su najveća torbeška naselja Gorno Vranovci i Žernonica. Mijaci su nekada bili posebno pleme, pa se nošnjom, govorom i običajima jasno odvajaju od okolnog stanovništva. Bave se zemljoradnjom i stočarstvom, a kao pečalbari raznim zanatima. Etnolozi koji su se bavili proučavanjem njihovog života zapazili su da «pravoslavni Mijaci smatraju samo sebe pravim Mijacima, a za svoje zemljake i sunarodnike muhamedance upotrebljavaju imena Kurki i Torbeši.» Danas se ne može pouzdno reći koliko je prihvatanje islama odvojilo Torbeše od matičnog makedonskog etnosa. U svakom slučaju, Torbeši su sačuvali svoj jezik i govore kao i Mijaci galičkim dijalektom.

U Makedoniji se susreće i jedan broj Bošnjaka doseljenih uglavnom iz Sandžaka. Oni su se počeli doseljavati odmah poslije 1945. godine kupujući zemlju od domaćeg muslimanskog stanovništva koje se iseljavalo u Tursku. Prema starijim istraživanjima, iz pedesetih i početka šezdesetih godina, Bošnjaci su osnovali u Makedoniji tri veće oaze: u Skoplju i njegovoj okolini te u okolini Velesa i Prilepu. Doseljenici su svoj jezik , skupa sa okolnim mještanima, nazivali «Bošnjačkim». Većina se ovih Bošnjaka iz Sndžaka vremenom iselila u Tursku.

Sljedeću skupini Bošnjaka čine, uvjetno rečeno, srnogorski muslimani, zatim muslimani u Novopazarskom sandžaku, s obje strane srpsko-crnogorske granice, te najzad muslimani u Bosni i Hercegovini, čiji se savremeni teritorijalno-politički okvir postepeno oblikovao nizom ratova i međunarodnih ugovora u vremenu od 1699-1878. godine.

Povijesno su se kao jedna nacionalno-politička cjelina oformili Bošnjaci u Bosni i Hercegovini i Sandžaku, uz veliku kulturno-etničku bliskost sa muslimanima u Crnoj Gori.